در پژوهشهای علمی، انتخاب روش های کمی و کیفی یکی از اساسیترین و مهمترین مراحل است. روشهای کمی و کیفی دو رویکرد اصلی در پژوهشهای اجتماعی، روانشناسی، علوم انسانی و دیگر رشتهها هستند که هر کدام ویژگیها و کاربردهای خاص خود را دارند. این دو رویکرد، تفاوتهای زیادی از نظر نوع دادهها، فرایند تجزیه و تحلیل، و هدف تحقیق دارند. در این مقاله، به مقایسه این دو روش پرداخته و تفاوتهای کلیدی آنها را بررسی خواهیم کرد. قبل از پرداختن به تفاوتهای روش های کیفی و کمی نیاز است به این نکته اشاره است هر روش پژوهشی بر حسب اهداف و طرح پژوهشی تعیین می گردد و بر حسب ساختار و الگوی اجرایی در پژوهش از روش های مختلف و متفاوت و گاها توامان استفاده می گردد.
1. تعریف روش های کمی و کیفی
روش کمی به پژوهشهایی گفته میشود که در آنها دادهها به صورت عددی جمعآوری میشوند و تجزیه و تحلیل آنها از طریق ابزارهای آماری انجام میشود. این روش بیشتر به دنبال اندازهگیری و تحلیل روابط بین متغیرها و ایجاد تعمیمهایی بر اساس نمونههای بزرگ است. الگوی این روش بر جسب داده های کمی است و مهمترین محوریت در این روش پژوهش ارائه تجزیه و تحلیل آماری گسترده و در بخش های مختلف می باشد
روش کیفی به پژوهشهایی گفته میشود که در آنها دادهها به صورت غیر عددی (یعنی متن، تصاویر، یا اطلاعات توصیفی) جمعآوری میشوند و هدف اصلی آنها درک عمیق و تفصیلی از پدیدهها، تجربیات یا نظرات انسانها است. در این روش، پژوهشگر به دنبال کشف الگوها و معانی درونی پدیدهها است. عمدتا این مطالعات مبتنی بر گروه خاص و با تعداد کم نمونه و توجه بیشتر به درک عمیق و جزئیات صورت بندی می گردد
2. نوع دادهها و ابزارهای جمعآوری داده
روش کمی: در این روش، دادهها به صورت عددی و معمولاً از طریق پرسشنامههای استاندارد، آزمونها، و اندازهگیریهای دقیق جمعآوری میشوند. ابزارهایی مانند آزمونهای روانسنجی، نظرسنجیها، و دادههای آماری بهطور گسترده در این روش استفاده میشوند. بر این اساس رایج ترین ابزار در مطالعات کمی پرسشنامه می باشد.
روش کیفی: در این روش، دادهها معمولاً به صورت توصیفی (مانند متن مصاحبهها، مشاهدات، یا گزارشهای میدانی) جمعآوری میشوند. ابزارهایی مثل مصاحبههای عمیق، گروههای کانونی، مشاهدات میدانی، و تحلیل محتوای متنی بهطور معمول در این روش به کار میروند. با توجه به ماهیت و ساختار این روش پژوهشی رایج ترین ابزار گردآوری اطلاعات در این روش مصاحبه است.
3. تجزیه و تحلیل دادهها در روش های کمی و کیفی
روش کمی: در تحلیل دادهها، از تکنیکهای آماری مانند میانگینها، انحراف معیار، آزمونهای t، ANOVA، رگرسیون و تحلیلهای چند متغیره استفاده میشود. هدف این است که نتایج قابل تعمیم به جامعه بزرگتر استخراج شود. اساس تحلیل خلاصه سازی و گزارشی آماری برای انواع و ساختار روابط می باشد.
روش کیفی: در تحلیل دادهها، از روشهایی چون کدگذاری دادهها، تحلیل تماتیک، و تحلیل محتوا استفاده میشود. در اینجا، تمرکز بیشتر بر روی فهم و تفسیر دادهها است و معمولاً نتایج به صورت توصیفی یا تفسیری ارائه میشود. بر این اساس اصل اساسی این روش مبتنی بر تفسیر است و ارائه یک الگوی ساختارمند فرایندی از مهمترین اهداف در این روش پژوهشی است.
4. هدف و نگرش تحقیقاتی در روش های کمی و کیفی
روش کمی: هدف اصلی در این روش، اندازهگیری و ارزیابی میزان تأثیر یا رابطه بین متغیرهای مختلف است. پژوهشگر به دنبال تست فرضیهها، تایید یا رد نظریهها و ارائه نتایج قابل تعمیم به جامعه بزرگتر است. بر این اساس تعمیم پذیری اصل اهداف پژوهشی در روش کمی است.
روش کیفی: در این روش، هدف اصلی کشف و درک عمیق پدیدهها، رفتارها، یا تجارب انسانی است. پژوهشگر به دنبال بازسازی و توضیح دقیق تجربیات و دیدگاههای افراد است و بیشتر به فرآیندهای معنادار و توصیفی توجه دارد تا به تعمیم نتایج.
5. نمونهگیری و اندازه نمونه
روش کمی: در این روش، معمولاً از نمونههای بزرگ استفاده میشود تا نتایج به جمعیتهای وسیعتر تعمیم یابد. انتخاب نمونهها معمولاً به روشهای تصادفی انجام میشود تا نمایندهای از جامعه تحقیق باشد. روش های نمونه گیری تصادفی ساده و خوشه ای و در دسترس در کنار دیگر نمونه گیری های رایج با حجم زیاد در این روش متداول می باشد.
روش کیفی: در این روش، نمونهگیری معمولاً هدفمند است و پژوهشگر سعی میکند افرادی را انتخاب کند که اطلاعات و تجربیات غنی و متنوعی در رابطه با موضوع تحقیق دارند. اندازه نمونه در اینجا معمولاً کوچک است و بر کیفیت دادهها تأکید دارد نه کمیت. الگوی نمونه گیری های هدفمند، ملاکی و گلوله برفی از رایج ترین شیوه های نمونه گیری در این روش پژوهشی است
6. ویژگیهای رویکردهای تحقیقاتی
روش کمی: رویکرد کمی معمولاً بهعنوان یک رویکرد مبتنی بر اثبات شناخته میشود. در این روش، پژوهشگران فرضیههایی را مطرح کرده و سپس آنها را با استفاده از دادههای عددی آزمایش میکنند. نتایج معمولاً بهصورت دقیق و قطعی بیان میشوند.
روش کیفی: رویکرد کیفی بیشتر بهعنوان یک رویکرد مبتنی بر کشف شناخته میشود. پژوهشگران در این روش به دنبال شناسایی الگوها، تمها و مفاهیم عمیق در دادهها هستند. نتایج این روش معمولاً توصیفی و تفسیری هستند.
7. کاربردهای روشهای کمی و کیفی
روش کمی: این روش برای پژوهشهایی که نیاز به اندازهگیری و ارزیابی دقیق دارند، مانند تحقیقات اجتماعی، روانشناسی تجربی، مطالعات بازار، و تحقیقات پزشکی مناسب است. از آنجا که این روش بهطور گسترده در آزمونهای فرضیهای استفاده میشود، در زمینههایی که هدف ارزیابی روابط علت و معلولی است، کاربرد دارد.
روش کیفی: این روش برای پژوهشهایی که به درک عمیقتری از تجربیات انسانی یا پدیدههای پیچیده نیاز دارند، مانند مطالعات فرهنگی، روانشناسی بالینی، مردمشناسی، و مطالعات موردی مناسب است. در این روش، پژوهشگر تلاش میکند تا پیچیدگیها و تنوعهای موجود در واقعیتهای اجتماعی و انسانی را درک کند.
نتیجهگیری
در نهایت، انتخاب بین روش کمی یا کیفی به هدف تحقیق، نوع دادههای مورد نیاز، و ماهیت مسئله تحقیق بستگی دارد. هر دو روش دارای مزایا و محدودیتهای خاص خود هستند و در برخی مواقع، ترکیب این دو رویکرد در یک تحقیق میتواند به پژوهشگران کمک کند تا از هر دو جنبه، هم تحلیل عددی و هم تحلیل توصیفی، بهرهمند شوند.
اگر شما نیز به دنبال نوشتن پایاننامه یا مقالهای با استفاده از این روشها هستید، میتوانید با مشاوران متخصص در سایت “پایاننامه دات کام” ارتباط برقرار کرده و راهنماییهای لازم را دریافت کنید.
